-बीपी यादव
देशमा सविधानसभा चुनावको घोष्ाण्ाा भएपछि चुनावी अभियानका लागि एकीक ृत नेकपा (माओवादी) का अध्यक्ष्ा प्रचण्डले आफ्नै नेत ृत्वमा चुनावी जनपरिचालन समिति गठन गरेका छन् । त्यसैगरि काँग्रेस, एमालेलगायत मधेसी जनअधिकार फोरम नेपाल, मधेसी जनअधिकार फोरम (लोकतान्त्रिक), मधेसी जनअधिकार फोरम (गण्ातान्त्रिक) तरार्इ मधेश लोकतान्त्रिक पार्टी लगायतका मधेशवादी दलहरु आआफ्नै तरिकाले देश दौडाहामा निस्केका छन् । अभियानमा निस्केका दलहरुबीच अनौठो द ृष्यहरु देखापरेका छन्, त्यो हो(चुनावी अभियानको नाममा एक अर्काको कार्यकर्ता ताना तान । र, मधेशवादी दलहरु लिग लिगे दौड । एमाओवादीले आयोजना गनर्े कुनैपनि कार्यत्रmमको मञ्चमा पार्टी अध्यक्ष्ा प्रचण्डदेखि लिएर स्ांस्थापक नेता नरबहादुर कर्माचार्यसम्म देखिएका हुन्छन् । उनीहरुको पार्टीभित्र जे जस्ता आरोप प्ा्रत्यारोप भएपनि मञ्चमा एक स्वर, एक नारा र एकताको सन्देश दिएका रहेका हुन्छन् चाहे त्यो पार्टीको आमसभा होस् वा प्रशिक्ष्ाण्ा वा पार्टी प्रवेश कार्यत्रmम नै किन नहोस् । त्यस्ते चुनाव बहिष्कार गनर्े उद्घोष्ा गरेका नेकपा(माओवादी पार्टीमा पनि अध्यक्ष्ा मोहन किरण्ा वैद्य, उपाध्यक्ष्ा सीपी गजुरेल, महासचिव रामबहादुर थापा, सचिव नेत्र वित्रmम चन्दलगातयका नेताहरु एकै ठाउँमा एकै स्वरले बोलिरहेका हुन्छन् । त्यस्तै काँग्रेस पार्टीभित्र कतिको विवाद छन् भने कुरा यहाँ उल्लेख गरिरहनु पर्दैन तर कुनै कार्यत्रmममा उनीहरु एउटै मञ्चमा देखिएका हुन्छन् । सभापति सुशिल कोइराला, वरिष्ट नेता शेरबहादुर देउवा, उपसभापति रामचन्द्र पौडेल महामन्त्री क ृष्ण्ाप्रसाद सिटौला, विमलेन्द्र निधि ,कोष्ााध्यक्ष्ा चित्रलेखा यादव, र यूवा नेता गगन थापालगायतको उपस्थिति देखिएका हुन्छन् । एमालेको चुनावी अभियानमा अध्यक्ष्ा भmलनाथ खनाल, नेता माधवकुमार नेपाल, केपी शर्मा ओली, वामदेव गौतम र महसचिव र्इश्वर पोखरेललगायतका नेताहरुको एउटै मञ्चमा उपस्थिति हुन्छन् भाष्ाण्ा गर्छन एउटै कुरा बोल्छन् । तर मधेशवादी दलहरुका नेतामा यो संस्कार पट्कै देखिएको छैन । मधेशी पार्टीका अध्यक्ष्ाहरु आफै(आफै अभियानमा निस्केका छन् । पार्टीभित्र रहेका नेताहरुलार्इ सोधखोज पनि गरिदैन । अध्यक्ष्ासँग कार्यत्रmमहरुमा एउटै मञ्चमा बस्नु नेताहरुको लागि वष्र्ाौ भएको हुन्छ । जिल्ला दौडहामा निस्कदा नेताहरु एक्लै एक्लै पुगेका हुन्छन् । पार्टीभित्र उपाध्यक्ष्ा, सहअध्यक्ष्ा, महासचिव, वरिष्ठ नेता, सचिव लगायतका पनि नेता छन् तर उनीहरुको मूल्य कौडी बराबर बनार्इ दिएका छन् पार्टीका अध्यक्ष्ाहरुले । निरिह, यूजलेस, निस्क ृय बनाएर थन्कार्इ दिएका छन् । यसो कहिले काही मन लाग्यो भने कतै पठार्इ दिन्छन् वा केही कुरा सोध्छन् । त्यसबाहेक नीति निर्माण्ादेखि लिएर आर्थिक व्यवस्थापन तथा संगठन विकासका बारेमा आजसम्म कुनै नेतालार्इ कुनै अध्यक्ष्ाले सोधेका चर्चा छैन । मधेशी पार्टीहरु अध्यक्ष्ाको एकल सोच तथा निर्ण्ायबाट चलेका छन् । राष्टि्रय राजनीतिमा पार्टीले के भूमिका खेल्नुपनर्े हो त्यसको सल्लाह पार्टीबाट हुनुपनर्े हो तर त्यसको कुनै चर्चा हुँदैन पार्टीहरुमा । एक वाक्यमा भन्ने हो भने मधेशवादी पार्टीहरु अध्यक्ष्ाहरुको गोजीबाट चलिरहेका छन् । मधेशमा मधेश विद्रोहको नेत ृत्व र फोरम नेपालको अध्यक्ष्ा उपेन्द्र यादवले गनर्ुभएको थियो । २२ बुँदा सम्भmौता हुँदा फोरम कुनै राजनीतिक पार्टी थिएन । आठबँुदे सम्भmौता सम्पन्न गराउनमा सफल उपेन्द्र यादवको नेत ृत्वमा तीन दलीय मोर्चा थियो । संगठन निर्माण्ामा कुशल, दस्तावेज लेख्नमा सिपालु, जनता र कार्यकर्ताबीच सजिलो उपलब्ध हुने पार्टी अध्यक्ष्ामा सबभन्दा अग्ा्रण्ाीय स्थानमा उपेन्द्र यादवको नाम छ । मधेशको राजनीतिकमा उपेन्द्र यादव जतिको उच्चार्इ विगतमा कुनै मधेसी नेताको थिएन र भविष्यको कुरा भन्न सकिदैन । तर पार्टी कार्यकर्ता नेतालार्इ जोगाउनमा उहाँ पनि असफल रहनु भयो । नेपालको एतिहासिक संविधानसभामा चौथो शत्तmिको रुपमा फोरम नेपाल उदायो । फोरम नेपाललार्इ चौथो शत्तmिको रुपमा ल्याउन मधेश विद्रोह पहिलो कारक हो भने दोस्रो कारकाको रुपमा विजयकुमार गच्छेदार, जयप्रकाश प्रसाद गुप्ता र शरतसिंह भण्डारी पनि हुनुहुन्छ चाहे यी नेताहरुमा लाखौ गल्ती कमिकमजोरी किन नहोस् । तर यी चार प्रमुख नेता चारदिशामा फकर्ेर बसेका छन् र एक अर्काको मुख हेर्न मानिरहेका छैनन् । एक अर्कालार्इ बहिष्कार गनर्े स्थितिमा पुगिसकेका छन् । यी चार नेता आफै आफैले केही पाएका होइन एक अर्काको सहयोगले मात्र पाएका छन् । यी चारै नेता मधेशमा राजनीति गरेसम्म एक अर्काविना अपूरो रहने छ । अहिले पनि फोरम नेपालसँग संगठन र जनता दुबै छन् तर त्यहाँ नेताको अभाव खड्किएको छ । यो पार्टी पटक पटक विभाजन भएपनि यसको कार्यकर्ता र समर्थक निराश भएको छैन । बरु बिभाजनले गर्दा आम मधेसी जनतामा निराशा र अन्यौल देखिएको छ कि यसले के सन्देश दिन्छन् मधेशलार्इ । फोरम नेपालको संस्थापक स्वर्गीय नेता डा.महान्नद ठाकुर, वी.पी. यादव, सुबु¢ि साह, विवेकानन्द सिंह, रामप्रसाद साह, भाग्यनाथ गुप्ता, किशोरकुमार विश्वास, उपेन्द्र भmा, अमर यादव, आर.डी. आजाद, रामकुमार शर्मा, जितेन्द्र सोनल, मनोज कुमार सिंह, एस.एन. मेहता , बलराम यादव, सूर्यनारायण्ा यादव, जयक ृष्ण्ा गोर्इत, रविन्द्र ठाकुरलगायतका यस्ता थुप्रै मधेशी योद्धाहरु छन् जसलार्इ उपेन्द्र यादवले समयमा पहिचान गर्न सक्नुभएन । महत्वकाँक्ष्ाि र स्वार्थी नेताहरुको घेरामा परेर मधेशका लागि त्रmान्ति गरेर, लडेर आएका युवा नेताहरुलार्इ पाखा लगाएको कारण्ा आज मधेशको यो अवस्था भएको हो । आज परस्थिति बदलेको छ मधेसी समुदाय मधेसी दलको समर्थनमा यो देशको प्रथम राष्ट्रपति डा.रामबरण्ा यादव, उप(राष्टि्रपति परमान्नद भmा पदमा छन् । यो देशमा उप(प्रधानमन्त्री र विदेशमन्त्री, ग ृहमन्त्री, रक्ष्ाामन्त्री, संचारमन्त्री, सरकारको प्रवक्ता ,क ृष्ाि, कानुन, सिंचार्इ, स्वाथ्य, शिक्ष्ाा, महिला तथा बाल बालिका, विज्ञान, पर्यटन, भौतिक, वनमन्त्रीलगायत विभिन्न संवैधानिक र राजनीतिक नियुत्तmिको अवसर पार्इसकेका मधेशवादी दलको अबको चुनावी अभियानको मुद्दा के त ? अब त कसैलार्इ गाली गनर्े ठाउँ पनि छैन । ठाउँ पाएनौ, मन्त्री बनाएन, राज्यमा प्रतिनिधि गराएन भन्ने ठाउँहरु पनि छैनन् । फोरम नेपालबाट अलग भएका विजयकुमार गच्छेदारको फोरम (लोकतान्त्रिक) अहिलेसम्म महाधिवेशन र जिल्ला अधिवेशन गराउन सफल भएको छैन् । तर फोरम नेपाल तेस्रो महाधिवेशन गनर्े तयारीमा छ । फोरम नेपालले गाउँ इकार्इ, क्ष्ोत्र, नगर, जिल्ला अधिवेशन र भात ृ संगठनहरुको केन्द्रीय अधिवेशनहरु सम्पन्न गरीसकेको छ । एउटा जीवन्त पार्टीमा राष्टि्रय सम्मेलनले ठूलो महत्व राख्दछ । तर आफूलार्इ राष्टि्रय पार्टी देशको तेस्रो पार्टी बनाउने उद्घोष्ा गरेका लोकतान्त्रिक फोरमले हालसम्म महाधिवेशन गराउन नसक्नुले पार्टीभित्र विवाद छ भनि सहजै अनुमान लगाउन सकिन्छ । उपाध्यक्ष्ाåय रामेश्वरराय यादव, मो. नसिर सिद्दीकी, महासचिव जितेन्द्र देव, सचिवåय रविन्द्र प्रसाद ठाकुर, चन्देश्वर शर्मा खत्वे, कोष्ााध्यक्ष्ा आशा चतुवर्ेदीहरुलार्इ एउटै मञ्चमा एउटै कार्यत्रmममा कहि कतै देखिएको छैन न अध्यक्ष्ा विजयकुमार गच्छदारले कसैलार्इ कतै लगेको देखिन्छ । तरार्इ मधेश लोकतान्त्रिक पार्टीमा पनि त्यही अवस्था देखिएको छ । मधेशमा एउटै पार्टी एउटै भmण्डा र चुनाव चिन्ह हेर्न चाहन्छन् तर आफ्नै पार्टीभित्र मेलमिलाप छैन । कुनै कार्यत्रmममा महन्थ ठाकुर जानुहुन्छ भने त्यहाँ ह्रदयश त्रिपाठी जानु हुन्न । कहि सवर्ेन्द्रनाथ शुक्ला जानुहुन्छ भने त्यहाँ ब ृष्ोशचन्द्र लाल जानु हुन्न । यस्तो अवस्था छ त्यहाँ अनि कसरी विश्वास गर्छन् जनताले कि मधेशवादी दल एक भएर मधेशमा आउँछन् भनेर । संसद पुर्नस्थापना भएपछि फोरम नेपाल आन्दोलनमा हुँदाको समय राजेन्द्र महतोलेे मधेशको ९५ प्रतिशत माग पुरा भइसक्यो भनेर सरकारमा पुग्नु भएको थियो । तर अहिले उहाँ गच्छदार र ठाकुरलार्इ मधेशको गद्दार भन्दै मधेश दौडाहामा निस्कनु भएको छ । उहाँ पनि कुनै कार्यत्रmममा जाँदा आफ्ना आसेपासेलार्इ साथमा लिएका हुन्छन् या त एक्लै पुग्नु हुन्छ । मञ्चमा सहअध्यक्ष्ा, महासचिव, कोष्ााध्यक्ष्ालगायतलार्इ विरलै हेर्न पाइन्छ । सद्भावना पार्टीको मत मधेशमा के छ कस्तो छ, एेना जस्तो प्रष्ट छ यसमा कसैलार्इ केही भन्नुपनर्े अवस्था नै छैन । त्यो मूल्यांकन सविधानसभाको चुनावपछि नै हुन्छन् । केहि समयपहिले फोरम नेपालबाट अलग भएर फोरम (गण्ातान्त्रिक) गठन गनर्ुभएका जयप्रकाश गुप्ताको नेत ृत्वले नेपालको राजनीतिमा केहि क्ष्ाण्ाकालागि सत्ता समिकरण्ामा ठूलो परिवर्तन नै ल्याएको थियो । एमाओवादी र संयुक्त लोकतान्त्रिक मधेसी मोर्चा गठबन्धनलार्इ संचालन गण्ातान्त्रिकले नै गरिरहेको भान आमजनतालार्इ भएको थियो । गठबन्धन र चार बुँदाको निर्माण्ामा तत्कालिन अध्यक्ष्ा गुप्ताजीको भूमिका सबैभन्दा महत्वपूर्ण्ा थियो । तर पार्टी निर्माण्ा हुनुभन्दापहिले गुप्ताले सार्वजनिक कार्यत्रmममा बोल्नुभयो कि म पार्टीको अध्यक्ष्ा बन्नेपछि मन्त्री बन्नकालागि कुनै प्रयास गरिने छैन । जब सबै पार्टीले आ(आफ्नो मन्त्रीहरुको नाम पठाउँदाको समय फोरम (गण्ातान्त्रिक) पार्टिको केन्द्रीय समितिको बैठकमा पार्टी अध्यक्ष्ा मन्त्रीमा जानु हुदैन भन्ने बहुमत सदस्यको अवाज थियो । सह(अध्यक्ष्ा राजकिशोर यादव, उप(नेता नन्दनकुमार दत्त, वरिष्ट नेता राजलाल यादव, महासचिव आत्माराम प्रसाद साह, सह(महासचिव अकवाल अहमद शाह र अन्य सदस्यहरुको सल्लाहलार्इ स्वीकार गरेपनि ष्ाड्यन्त्रपूर्ण्ा तरिकाले गुप्ताले भन्नुभयो(\’फोरम गण्ातान्त्रिकलार्इ उप(प्रधानमन्त्री र सञ्चारमन्त्री दुवै दिइरहेका कारण्ा अध्यक्ष्ा नै सरकारमा गए राम्रो हुन्छ ।\’ भन्दै नेताहरुको मत आफ्नो पक्ष्ामा तान्नु भएको थियो । त्यतिमात्रै होइन कि यदि उप(प्रधानमन्त्री दिइएनन् भने १५ दिनभित्र सरकारबाट फिर्ता हुने वाचाका साथ सरकारमा जानु भएको थियो । तर, न गुप्ताजी उपप्रधानमन्त्री बन्नु भयो न उहाँ सरकारबाट फिर्ता आउनुभयो । बरु सरकारमा गएपछि पार्टी र कार्यकर्ताबाट टाढिदै जानुभयो । त्यही दिनदेखि पार्टीमा अविश्वासको संकट शुरु भयो । एकअर्कामाथि अविश्वासको द ृष्टिल हेनर्े काम शुरु भयो र सो पार्टीमा आजसम्म त्यो संकट कायमै छ । फोरम गण्ातान्त्रिक पार्टी राजकिशोर यादवको हातमा गएपछि पार्टीको गतिविधि भmन फितलो भएर गयो । राजकिशोर यादवको नेत ृत्व राष्टि्रय महाधिवेशनबाट अगाडि बढ्यो । अध्यक्ष्ा राजकिशोर यादवले पार्टी सञ्चालनका लागि उपेन्द्र यादव र जेपी गुप्ताको कार्यशैलीलार्इ अनुसरण्ा गरिरहनु भएको छ तर अध्यक्ष्ा राजकिशोर यादव संचार मन्त्री हुँदा पार्टीका नेता तथा कार्यकर्ताहरु असन्तुष्टि नै देखार्इ रहे र त्यसलार्इ समाधान गनर्े प्रयास अध्यक्ष्ाबाट पनि भएन । समग्रमा भन्ने हो भने, मधेशवादी दलका अन्य अध्यक्ष्ा जस्तै व्यवहार अध्यक्ष्ा राजकिशोर यादवको पनि रहेको छ । अध्यक्ष्ा राजकिशिोर यादव, वरिष्ठ नेता राजलाल यादव र १४ जना केन्द्रीय सदस्य रहेको आफ्नै ग ृह जिल्लामा कार्यत्रmम हुँदा साथमा कोहीपनि हुँदैन । भात ृ संगठन विद्यार्थी अध्यक्ष्ा दिपेन्द्र यादव पार्टी सम्पर्क विहिन छ । शिक्ष्ाक, महिला र यूवा संगठनहरु निष्क ृय छन् । फोरम (गण्ातान्त्रिक) पार्टीको बैठक, छलफल र निर्ण्ाय प्रत्रिmया पूर्ण्ारुपमा ठप्प छ । अर्को महत्वपूर्ण्ा पक्ष्ा दोस्रो संविधानसभाको निर्वाचनमा फोरम नेपालको अध्यक्ष्ा उपेन्द्र यादव, तमलोपा अध्यक्ष्ा महन्थ ठाकुर (राष्टि्रय महाधिवेशनबाट अनुमोदित नभएको), सद्भावना पार्टिको अध्यक्ष्ा राजेन्द्र महतो पूरानै पार्टी अध्यक्ष्ा हुन् । विजय कुमार गच्छेदार, राजकिशोर यादव, महेन्द्र प्रसाद यादव, अनिल भmा, शरदसिंह भण्डारी र रामनरेशराय यादव, अमर यादव, विकास तिवारी, उपेन्द्र भmालगायत नयाँ अध्यक्ष्ा हुन् । के यही रुपमा र यही ढाँचामा मधेसका मतदाताहरुले स्वीकार गर्ला त ? यो अहम् प्रश्न हो । यी नयाँ नेताहरुलार्इ पनि पुरानै नेताहरु जस्तै पत्याउने आधार के त ? पार्टीको नयाँ र पुराना अध्यक्ष्ाहरुको व्यवहार, प्रव ृति, पार्टी संचालनको शैलीमा कुनै फरक छैन् । देश र मधेशको एजेण्डामा कुनै सैद्धान्तिक फरक छैन् । पार्टी विधान र घोष्ाण्ाापत्रमा तात्वीक मत भिन्नता छैन् । तर, एकअर्कालार्इ हेरिसक्नु छैन । नेताहरुले एक अर्कालार्इ दुश्मन जस्तो व्यवहार गरिरहेका हुन्छन् ।(लेखक फोरम गण्ातान्त्रिकका सहअध्यक्ष्ा हुन्)
देशमा सविधानसभा चुनावको घोष्ाण्ाा भएपछि चुनावी अभियानका लागि एकीक ृत नेकपा (माओवादी) का अध्यक्ष्ा प्रचण्डले आफ्नै नेत ृत्वमा चुनावी जनपरिचालन समिति गठन गरेका छन् । त्यसैगरि काँग्रेस, एमालेलगायत मधेसी जनअधिकार फोरम नेपाल, मधेसी जनअधिकार फोरम (लोकतान्त्रिक), मधेसी जनअधिकार फोरम (गण्ातान्त्रिक) तरार्इ मधेश लोकतान्त्रिक पार्टी लगायतका मधेशवादी दलहरु आआफ्नै तरिकाले देश दौडाहामा निस्केका छन् । अभियानमा निस्केका दलहरुबीच अनौठो द ृष्यहरु देखापरेका छन्, त्यो हो(चुनावी अभियानको नाममा एक अर्काको कार्यकर्ता ताना तान । र, मधेशवादी दलहरु लिग लिगे दौड । एमाओवादीले आयोजना गनर्े कुनैपनि कार्यत्रmमको मञ्चमा पार्टी अध्यक्ष्ा प्रचण्डदेखि लिएर स्ांस्थापक नेता नरबहादुर कर्माचार्यसम्म देखिएका हुन्छन् । उनीहरुको पार्टीभित्र जे जस्ता आरोप प्ा्रत्यारोप भएपनि मञ्चमा एक स्वर, एक नारा र एकताको सन्देश दिएका रहेका हुन्छन् चाहे त्यो पार्टीको आमसभा होस् वा प्रशिक्ष्ाण्ा वा पार्टी प्रवेश कार्यत्रmम नै किन नहोस् । त्यस्ते चुनाव बहिष्कार गनर्े उद्घोष्ा गरेका नेकपा(माओवादी पार्टीमा पनि अध्यक्ष्ा मोहन किरण्ा वैद्य, उपाध्यक्ष्ा सीपी गजुरेल, महासचिव रामबहादुर थापा, सचिव नेत्र वित्रmम चन्दलगातयका नेताहरु एकै ठाउँमा एकै स्वरले बोलिरहेका हुन्छन् । त्यस्तै काँग्रेस पार्टीभित्र कतिको विवाद छन् भने कुरा यहाँ उल्लेख गरिरहनु पर्दैन तर कुनै कार्यत्रmममा उनीहरु एउटै मञ्चमा देखिएका हुन्छन् । सभापति सुशिल कोइराला, वरिष्ट नेता शेरबहादुर देउवा, उपसभापति रामचन्द्र पौडेल महामन्त्री क ृष्ण्ाप्रसाद सिटौला, विमलेन्द्र निधि ,कोष्ााध्यक्ष्ा चित्रलेखा यादव, र यूवा नेता गगन थापालगायतको उपस्थिति देखिएका हुन्छन् । एमालेको चुनावी अभियानमा अध्यक्ष्ा भmलनाथ खनाल, नेता माधवकुमार नेपाल, केपी शर्मा ओली, वामदेव गौतम र महसचिव र्इश्वर पोखरेललगायतका नेताहरुको एउटै मञ्चमा उपस्थिति हुन्छन् भाष्ाण्ा गर्छन एउटै कुरा बोल्छन् । तर मधेशवादी दलहरुका नेतामा यो संस्कार पट्कै देखिएको छैन । मधेशी पार्टीका अध्यक्ष्ाहरु आफै(आफै अभियानमा निस्केका छन् । पार्टीभित्र रहेका नेताहरुलार्इ सोधखोज पनि गरिदैन । अध्यक्ष्ासँग कार्यत्रmमहरुमा एउटै मञ्चमा बस्नु नेताहरुको लागि वष्र्ाौ भएको हुन्छ । जिल्ला दौडहामा निस्कदा नेताहरु एक्लै एक्लै पुगेका हुन्छन् । पार्टीभित्र उपाध्यक्ष्ा, सहअध्यक्ष्ा, महासचिव, वरिष्ठ नेता, सचिव लगायतका पनि नेता छन् तर उनीहरुको मूल्य कौडी बराबर बनार्इ दिएका छन् पार्टीका अध्यक्ष्ाहरुले । निरिह, यूजलेस, निस्क ृय बनाएर थन्कार्इ दिएका छन् । यसो कहिले काही मन लाग्यो भने कतै पठार्इ दिन्छन् वा केही कुरा सोध्छन् । त्यसबाहेक नीति निर्माण्ादेखि लिएर आर्थिक व्यवस्थापन तथा संगठन विकासका बारेमा आजसम्म कुनै नेतालार्इ कुनै अध्यक्ष्ाले सोधेका चर्चा छैन । मधेशी पार्टीहरु अध्यक्ष्ाको एकल सोच तथा निर्ण्ायबाट चलेका छन् । राष्टि्रय राजनीतिमा पार्टीले के भूमिका खेल्नुपनर्े हो त्यसको सल्लाह पार्टीबाट हुनुपनर्े हो तर त्यसको कुनै चर्चा हुँदैन पार्टीहरुमा । एक वाक्यमा भन्ने हो भने मधेशवादी पार्टीहरु अध्यक्ष्ाहरुको गोजीबाट चलिरहेका छन् । मधेशमा मधेश विद्रोहको नेत ृत्व र फोरम नेपालको अध्यक्ष्ा उपेन्द्र यादवले गनर्ुभएको थियो । २२ बुँदा सम्भmौता हुँदा फोरम कुनै राजनीतिक पार्टी थिएन । आठबँुदे सम्भmौता सम्पन्न गराउनमा सफल उपेन्द्र यादवको नेत ृत्वमा तीन दलीय मोर्चा थियो । संगठन निर्माण्ामा कुशल, दस्तावेज लेख्नमा सिपालु, जनता र कार्यकर्ताबीच सजिलो उपलब्ध हुने पार्टी अध्यक्ष्ामा सबभन्दा अग्ा्रण्ाीय स्थानमा उपेन्द्र यादवको नाम छ । मधेशको राजनीतिकमा उपेन्द्र यादव जतिको उच्चार्इ विगतमा कुनै मधेसी नेताको थिएन र भविष्यको कुरा भन्न सकिदैन । तर पार्टी कार्यकर्ता नेतालार्इ जोगाउनमा उहाँ पनि असफल रहनु भयो । नेपालको एतिहासिक संविधानसभामा चौथो शत्तmिको रुपमा फोरम नेपाल उदायो । फोरम नेपाललार्इ चौथो शत्तmिको रुपमा ल्याउन मधेश विद्रोह पहिलो कारक हो भने दोस्रो कारकाको रुपमा विजयकुमार गच्छेदार, जयप्रकाश प्रसाद गुप्ता र शरतसिंह भण्डारी पनि हुनुहुन्छ चाहे यी नेताहरुमा लाखौ गल्ती कमिकमजोरी किन नहोस् । तर यी चार प्रमुख नेता चारदिशामा फकर्ेर बसेका छन् र एक अर्काको मुख हेर्न मानिरहेका छैनन् । एक अर्कालार्इ बहिष्कार गनर्े स्थितिमा पुगिसकेका छन् । यी चार नेता आफै आफैले केही पाएका होइन एक अर्काको सहयोगले मात्र पाएका छन् । यी चारै नेता मधेशमा राजनीति गरेसम्म एक अर्काविना अपूरो रहने छ । अहिले पनि फोरम नेपालसँग संगठन र जनता दुबै छन् तर त्यहाँ नेताको अभाव खड्किएको छ । यो पार्टी पटक पटक विभाजन भएपनि यसको कार्यकर्ता र समर्थक निराश भएको छैन । बरु बिभाजनले गर्दा आम मधेसी जनतामा निराशा र अन्यौल देखिएको छ कि यसले के सन्देश दिन्छन् मधेशलार्इ । फोरम नेपालको संस्थापक स्वर्गीय नेता डा.महान्नद ठाकुर, वी.पी. यादव, सुबु¢ि साह, विवेकानन्द सिंह, रामप्रसाद साह, भाग्यनाथ गुप्ता, किशोरकुमार विश्वास, उपेन्द्र भmा, अमर यादव, आर.डी. आजाद, रामकुमार शर्मा, जितेन्द्र सोनल, मनोज कुमार सिंह, एस.एन. मेहता , बलराम यादव, सूर्यनारायण्ा यादव, जयक ृष्ण्ा गोर्इत, रविन्द्र ठाकुरलगायतका यस्ता थुप्रै मधेशी योद्धाहरु छन् जसलार्इ उपेन्द्र यादवले समयमा पहिचान गर्न सक्नुभएन । महत्वकाँक्ष्ाि र स्वार्थी नेताहरुको घेरामा परेर मधेशका लागि त्रmान्ति गरेर, लडेर आएका युवा नेताहरुलार्इ पाखा लगाएको कारण्ा आज मधेशको यो अवस्था भएको हो । आज परस्थिति बदलेको छ मधेसी समुदाय मधेसी दलको समर्थनमा यो देशको प्रथम राष्ट्रपति डा.रामबरण्ा यादव, उप(राष्टि्रपति परमान्नद भmा पदमा छन् । यो देशमा उप(प्रधानमन्त्री र विदेशमन्त्री, ग ृहमन्त्री, रक्ष्ाामन्त्री, संचारमन्त्री, सरकारको प्रवक्ता ,क ृष्ाि, कानुन, सिंचार्इ, स्वाथ्य, शिक्ष्ाा, महिला तथा बाल बालिका, विज्ञान, पर्यटन, भौतिक, वनमन्त्रीलगायत विभिन्न संवैधानिक र राजनीतिक नियुत्तmिको अवसर पार्इसकेका मधेशवादी दलको अबको चुनावी अभियानको मुद्दा के त ? अब त कसैलार्इ गाली गनर्े ठाउँ पनि छैन । ठाउँ पाएनौ, मन्त्री बनाएन, राज्यमा प्रतिनिधि गराएन भन्ने ठाउँहरु पनि छैनन् । फोरम नेपालबाट अलग भएका विजयकुमार गच्छेदारको फोरम (लोकतान्त्रिक) अहिलेसम्म महाधिवेशन र जिल्ला अधिवेशन गराउन सफल भएको छैन् । तर फोरम नेपाल तेस्रो महाधिवेशन गनर्े तयारीमा छ । फोरम नेपालले गाउँ इकार्इ, क्ष्ोत्र, नगर, जिल्ला अधिवेशन र भात ृ संगठनहरुको केन्द्रीय अधिवेशनहरु सम्पन्न गरीसकेको छ । एउटा जीवन्त पार्टीमा राष्टि्रय सम्मेलनले ठूलो महत्व राख्दछ । तर आफूलार्इ राष्टि्रय पार्टी देशको तेस्रो पार्टी बनाउने उद्घोष्ा गरेका लोकतान्त्रिक फोरमले हालसम्म महाधिवेशन गराउन नसक्नुले पार्टीभित्र विवाद छ भनि सहजै अनुमान लगाउन सकिन्छ । उपाध्यक्ष्ाåय रामेश्वरराय यादव, मो. नसिर सिद्दीकी, महासचिव जितेन्द्र देव, सचिवåय रविन्द्र प्रसाद ठाकुर, चन्देश्वर शर्मा खत्वे, कोष्ााध्यक्ष्ा आशा चतुवर्ेदीहरुलार्इ एउटै मञ्चमा एउटै कार्यत्रmममा कहि कतै देखिएको छैन न अध्यक्ष्ा विजयकुमार गच्छदारले कसैलार्इ कतै लगेको देखिन्छ । तरार्इ मधेश लोकतान्त्रिक पार्टीमा पनि त्यही अवस्था देखिएको छ । मधेशमा एउटै पार्टी एउटै भmण्डा र चुनाव चिन्ह हेर्न चाहन्छन् तर आफ्नै पार्टीभित्र मेलमिलाप छैन । कुनै कार्यत्रmममा महन्थ ठाकुर जानुहुन्छ भने त्यहाँ ह्रदयश त्रिपाठी जानु हुन्न । कहि सवर्ेन्द्रनाथ शुक्ला जानुहुन्छ भने त्यहाँ ब ृष्ोशचन्द्र लाल जानु हुन्न । यस्तो अवस्था छ त्यहाँ अनि कसरी विश्वास गर्छन् जनताले कि मधेशवादी दल एक भएर मधेशमा आउँछन् भनेर । संसद पुर्नस्थापना भएपछि फोरम नेपाल आन्दोलनमा हुँदाको समय राजेन्द्र महतोलेे मधेशको ९५ प्रतिशत माग पुरा भइसक्यो भनेर सरकारमा पुग्नु भएको थियो । तर अहिले उहाँ गच्छदार र ठाकुरलार्इ मधेशको गद्दार भन्दै मधेश दौडाहामा निस्कनु भएको छ । उहाँ पनि कुनै कार्यत्रmममा जाँदा आफ्ना आसेपासेलार्इ साथमा लिएका हुन्छन् या त एक्लै पुग्नु हुन्छ । मञ्चमा सहअध्यक्ष्ा, महासचिव, कोष्ााध्यक्ष्ालगायतलार्इ विरलै हेर्न पाइन्छ । सद्भावना पार्टीको मत मधेशमा के छ कस्तो छ, एेना जस्तो प्रष्ट छ यसमा कसैलार्इ केही भन्नुपनर्े अवस्था नै छैन । त्यो मूल्यांकन सविधानसभाको चुनावपछि नै हुन्छन् । केहि समयपहिले फोरम नेपालबाट अलग भएर फोरम (गण्ातान्त्रिक) गठन गनर्ुभएका जयप्रकाश गुप्ताको नेत ृत्वले नेपालको राजनीतिमा केहि क्ष्ाण्ाकालागि सत्ता समिकरण्ामा ठूलो परिवर्तन नै ल्याएको थियो । एमाओवादी र संयुक्त लोकतान्त्रिक मधेसी मोर्चा गठबन्धनलार्इ संचालन गण्ातान्त्रिकले नै गरिरहेको भान आमजनतालार्इ भएको थियो । गठबन्धन र चार बुँदाको निर्माण्ामा तत्कालिन अध्यक्ष्ा गुप्ताजीको भूमिका सबैभन्दा महत्वपूर्ण्ा थियो । तर पार्टी निर्माण्ा हुनुभन्दापहिले गुप्ताले सार्वजनिक कार्यत्रmममा बोल्नुभयो कि म पार्टीको अध्यक्ष्ा बन्नेपछि मन्त्री बन्नकालागि कुनै प्रयास गरिने छैन । जब सबै पार्टीले आ(आफ्नो मन्त्रीहरुको नाम पठाउँदाको समय फोरम (गण्ातान्त्रिक) पार्टिको केन्द्रीय समितिको बैठकमा पार्टी अध्यक्ष्ा मन्त्रीमा जानु हुदैन भन्ने बहुमत सदस्यको अवाज थियो । सह(अध्यक्ष्ा राजकिशोर यादव, उप(नेता नन्दनकुमार दत्त, वरिष्ट नेता राजलाल यादव, महासचिव आत्माराम प्रसाद साह, सह(महासचिव अकवाल अहमद शाह र अन्य सदस्यहरुको सल्लाहलार्इ स्वीकार गरेपनि ष्ाड्यन्त्रपूर्ण्ा तरिकाले गुप्ताले भन्नुभयो(\’फोरम गण्ातान्त्रिकलार्इ उप(प्रधानमन्त्री र सञ्चारमन्त्री दुवै दिइरहेका कारण्ा अध्यक्ष्ा नै सरकारमा गए राम्रो हुन्छ ।\’ भन्दै नेताहरुको मत आफ्नो पक्ष्ामा तान्नु भएको थियो । त्यतिमात्रै होइन कि यदि उप(प्रधानमन्त्री दिइएनन् भने १५ दिनभित्र सरकारबाट फिर्ता हुने वाचाका साथ सरकारमा जानु भएको थियो । तर, न गुप्ताजी उपप्रधानमन्त्री बन्नु भयो न उहाँ सरकारबाट फिर्ता आउनुभयो । बरु सरकारमा गएपछि पार्टी र कार्यकर्ताबाट टाढिदै जानुभयो । त्यही दिनदेखि पार्टीमा अविश्वासको संकट शुरु भयो । एकअर्कामाथि अविश्वासको द ृष्टिल हेनर्े काम शुरु भयो र सो पार्टीमा आजसम्म त्यो संकट कायमै छ । फोरम गण्ातान्त्रिक पार्टी राजकिशोर यादवको हातमा गएपछि पार्टीको गतिविधि भmन फितलो भएर गयो । राजकिशोर यादवको नेत ृत्व राष्टि्रय महाधिवेशनबाट अगाडि बढ्यो । अध्यक्ष्ा राजकिशोर यादवले पार्टी सञ्चालनका लागि उपेन्द्र यादव र जेपी गुप्ताको कार्यशैलीलार्इ अनुसरण्ा गरिरहनु भएको छ तर अध्यक्ष्ा राजकिशोर यादव संचार मन्त्री हुँदा पार्टीका नेता तथा कार्यकर्ताहरु असन्तुष्टि नै देखार्इ रहे र त्यसलार्इ समाधान गनर्े प्रयास अध्यक्ष्ाबाट पनि भएन । समग्रमा भन्ने हो भने, मधेशवादी दलका अन्य अध्यक्ष्ा जस्तै व्यवहार अध्यक्ष्ा राजकिशोर यादवको पनि रहेको छ । अध्यक्ष्ा राजकिशिोर यादव, वरिष्ठ नेता राजलाल यादव र १४ जना केन्द्रीय सदस्य रहेको आफ्नै ग ृह जिल्लामा कार्यत्रmम हुँदा साथमा कोहीपनि हुँदैन । भात ृ संगठन विद्यार्थी अध्यक्ष्ा दिपेन्द्र यादव पार्टी सम्पर्क विहिन छ । शिक्ष्ाक, महिला र यूवा संगठनहरु निष्क ृय छन् । फोरम (गण्ातान्त्रिक) पार्टीको बैठक, छलफल र निर्ण्ाय प्रत्रिmया पूर्ण्ारुपमा ठप्प छ । अर्को महत्वपूर्ण्ा पक्ष्ा दोस्रो संविधानसभाको निर्वाचनमा फोरम नेपालको अध्यक्ष्ा उपेन्द्र यादव, तमलोपा अध्यक्ष्ा महन्थ ठाकुर (राष्टि्रय महाधिवेशनबाट अनुमोदित नभएको), सद्भावना पार्टिको अध्यक्ष्ा राजेन्द्र महतो पूरानै पार्टी अध्यक्ष्ा हुन् । विजय कुमार गच्छेदार, राजकिशोर यादव, महेन्द्र प्रसाद यादव, अनिल भmा, शरदसिंह भण्डारी र रामनरेशराय यादव, अमर यादव, विकास तिवारी, उपेन्द्र भmालगायत नयाँ अध्यक्ष्ा हुन् । के यही रुपमा र यही ढाँचामा मधेसका मतदाताहरुले स्वीकार गर्ला त ? यो अहम् प्रश्न हो । यी नयाँ नेताहरुलार्इ पनि पुरानै नेताहरु जस्तै पत्याउने आधार के त ? पार्टीको नयाँ र पुराना अध्यक्ष्ाहरुको व्यवहार, प्रव ृति, पार्टी संचालनको शैलीमा कुनै फरक छैन् । देश र मधेशको एजेण्डामा कुनै सैद्धान्तिक फरक छैन् । पार्टी विधान र घोष्ाण्ाापत्रमा तात्वीक मत भिन्नता छैन् । तर, एकअर्कालार्इ हेरिसक्नु छैन । नेताहरुले एक अर्कालार्इ दुश्मन जस्तो व्यवहार गरिरहेका हुन्छन् ।(लेखक फोरम गण्ातान्त्रिकका सहअध्यक्ष्ा हुन्)
तपाईको प्रतिक्रिया